Y Báo và Chánh Báo

Kính thưa đại chúng hôm nay là ngày 26 tháng 11 năm 1995, chúng ta đang ở tại Xóm Hạ trong khóa tu mùa Đông.

Pháp môn thiền hành là một phương pháp thực tập để dừng lại. Chúng ta trông đợi mỗi người trong khóa tu nắm vững được pháp môn thiền hành và thực tập mỗi ngày. Sự thực tập của ta rất liên quan đến sự thực tập của người khác, vì khi thấy ta thực tập đi từng bước vững chãi và thảnh thơi thì người khác cũng được nhắc nhở. Chúng ta phải nhắc nhở nhau. Chúng ta phải tạo hoàn cảnh cho nhau. Chúng ta có đức tin rằng nếu thực tập thiền hành, chúng ta sẽ chuyển hóa được thân tâm của chúng ta. Vì vậy cho nên dù chỉ được ở bảy ngày ở Làng thì chúng ta cũng thực tập thiền hành trong bảy ngày cho thật đàng hoàng, để rồi khi trở về trú xứ, chúng ta có thể tiếp tục được.

Đánh răng là hạnh phúc

Trong mỗi động tác của đời sống hàng ngày, chúng ta cũng đều thực tập chánh niệm. Thiền tập ở Làng Mai không phải chỉ được thực hiện trong thiền đường mà còn được thực hiện trong nhà bếp, vườn rau, phòng tắm, cầu tiêu... Bất cứ lúc nào và bất cứ nơi nào chúng ta cũng có thể thực tập được chánh niệm. Khi đánh răng chẳng hạn, chúng ta phải thực tập chánh niệm, và đánh răng như thế nào để trong khi đánh răng, chúng ta thấy không những răng sạch và thơm mà tâm chúng ta cũng sạch và thơm. Chúng ta phải có hạnh phúc ngay trong khi đánh răng, chứ ta không đánh răng hối hả để đi ngồi thiền hay để đi ngủ. Có cái bàn chải đánh răng, có kem đánh răng, có nước từ vòi nước chảy ra, có thì giờ để đánh răng, đó là những điều kiện của hạnh phúc. Và khi đánh răng, ta đánh răng như thế nào để cho hạnh phúc có thật và mỗi cử động của bàn tay đều có thể đem lại hạnh phúc. Bàn chải chà nhè nhẹ vào răng, bên trong cũng như bên ngoài và tạo ra cái hạnh phúc rất lớn, chỉ vì ta có ý thức rằng ta còn có răng. Các sư em như Thuần Nghiêm hay Định Nghiêm đâu có thể tin được rằng một ngày nào đó mình sẽ là một bà già móm không còn răng. Ta cứ tưởng chuyện đó chỉ xảy ra cho người khác chứ đâu có thể xảy ra cho mình. Tôi thế nào cũng phải rụng răng, tôi không thể nào tránh thoát sự rụng răng. Một ngày nào đó ta sẽ không còn răng. Răng của tôi đã thưa ra rồi. Nướu của tôi đã yếu rồi. Tôi đang đi dần tới sự rụng răng. Vì vậy cho nên khi bàn chải đánh răng còn chà xát được vào những cái răng còn vững thì tôi thấy còn hạnh phúc. Tôi còn có thể nhai cơm cháy được, có thể ăn bánh mì dòn tan được. Nhưng đừng tưởng tình trạng sẽ được như vậy hoài. Khi đánh răng với ý thức về vô thường như thế, với chánh niệm, ta thấy đánh răng đem lại rất nhiều hạnh phúc, vậy tại sao ta phải hối hả đánh răng cho mau xong? Trong những động tác khác của đời sống hàng ngày cũng vậy. Ta đem chánh niệm chiếu rọi vào và ta có thể tìm thấy hạnh phúc trong khi ta làm những chuyện đó. Quét nhà hay lau cầu tiêu đều có thể đem lại hạnh phúc. Khi ta an trú trong chánh niệm và thực tập như vậy thì định lực, niệm lực và hạnh phúc của ta có mặt. Ta được bao bọc bởi năng lượng của Bụt và năng lượng của chính ta tỏa chiếu ở xung quanh. Và những sư anh, sư chị, sư em xung quanh ta sẽ cảm nhận được điều đó, và điều này giúp họ rất nhiều.

Y báo theo chánh báo

Trong đạo Bụt chúng ta có nói tới hai thứ quả báo. Quả báo tiếng Anh là retribution. Một là chánh báo và một là y báo. Chánh báo tức là thân và tâm của chúng ta. Y báo là hoàn cảnh của chúng ta. Ví dụ trồng hoa hướng dương thì ta sẽ gặt hoa hướng dương. Gặt hoa hướng dương tức là cái báo. Trong quá khứ ta đã sống như thế nào, đã có những hành động nào về thân, miệng và ý, cho nên hôm nay ta có cái thân thể như thế này và cái tâm thức như thế này. Đó gọi là chánh báo. Hình hài, thân thể, sức khỏe và tâm tư ta là chánh báo của ta. Và cái hoàn cảnh bao quanh chánh báo đó gọi là y báo. Y là chỗ mình nương tựa vào. Hoàn cảnh tiếng Anh gọi là environment. Ta đừng tưởng hoàn cảnh nằm ở bên ngoài. Hoàn cảnh cũng do mình tạo ra. Tại vì cả hai đều là báo hết cho nên chánh báo cũng là mình mà y báo cũng là mình. Làng Mai này là cái mà quý vị đã tạo ra trong quá khứ, vì vậy cho nên hôm nay nó ôm lấy quý vị, nó làm thành cái môi trường trong đó quý vị đang sống. Nếu trong quá khứ ta đã không có gieo trồng những hạt giống Làng Mai thì ngày hôm nay ta đã không ngồi ở đây và ta đã không được bao bọc bởi hoàn cảnh này. Cho nên hoàn cảnh này là y báo của ta. Do hành động trong quá khứ, ta đã tạo ra chánh báo và y báo của ta, và cả hai đều là ta cả. Ta có bổn phận phải nâng cao chất lượng của cả hai cái. Ta nâng cao chất lượng của thân thể, làm cho thân thể mạnh khỏe và vững chãi hơn. Ta nâng cao chất lượng của tâm thức để cho tâm ta nhẹ nhàng, vững chãi và an lạc hơn. Và ta nâng cao chất lượng của hoàn cảnh để cho sự tu tập có nhiều thuận duyên hơn. Giữa chánh báo và y báo có sự liên hệ mật thiết, ta không thể tách rời hai cái ra được. Cái gọi là ngã có dính líu tới cái mà ta tưởng là phi ngã. Ngã và phi ngã thực ra là một. Chúng ta không thể chia ra giới hạn giữa ta và không ta, giữa chánh báo và y báo, giữa con người ta và hoàn cảnh. Ví dụ ở đây có một người đang chia xẻ cùng một y báo với ta. Ta trở nên một thành phần y báo của người đó. Thành ra, ta vừa là chánh báo của ta mà vừa là y báo của người sư anh của ta. Vì vậy phẩm chất tu học của ta có liên hệ tới phẩm chất tu học của người sư anh của ta. Ta thấy không còn ranh giới giữa chánh báo và y báo. Ta là chánh báo của ta, nhưng đồng thời cũng là y báo cho người sư em của ta. Vì vậy cho nên xây dựng cho ta hay xây dựng cho người sư em của ta cũng là xây dựng cho cái y báo của cả hai. Có thể trong một giây phút nào đó, ta có cảm tưởng là y báo này không thích hợp cho ta, ta muốn đi tìm một hoàn cảnh khác, thì ta nên nhớ rằng y báo luôn luôn đi theo chánh báo như bóng theo hình. Chúng ta đi đâu thì cái loại y báo đó cũng đi theo. Đi đâu ta cũng sẽ gặp những điều kiện tương tự. Tốt hơn hết là chúng ta nên chuyển hóa thân tâm của ta để tìm cách chuyển hóa cái y báo của ta ngay bây giờ và ở đây và chấm dứt hành động chạy quanh.

# # #